Çocuğunuz Diyabet Olduğunda Ne Yapmalısınız? Çocuğa, Bakıcıya ve Okulundakilere Neler Anlatılmalı?

28 Eylül 2011 - 19:37

« Geri

Diyabet hastası olsun ya da olmasın, bir çocuğu büyütmek kolay değildir. Diyabet, anne ve babanın temel sorumluluğunu değiştirmez. Fakat doğumdan ergenliğe kadar olan dönemin her aşamasında bu sorumluluğa yeni unsurlar ekler. Unutmayın! Diyabet, çocuğunuzun yaşamının yalnızca bir parçasıdır. Bir ailenin yaşam biçimlerini diyabete göre ayarlamaktansa, diyabet hastalığını ailenin yaşam biçimine uyarlaması daha iyi olur.

Diyabet Hastalığının Yaşamınızı Yönetmesine İzin Vermeyin


Diyabeti bir bahane olarak kullanmak çok kolaydır. Örneğin Ali, gece bir arkadaşının evinde uyumak ister. Evhamlı babası ise Ali'nin gitmesini istememektedir. Çocuk nedenini sorduğunda, baba iyi bir cevap bulamamıştır. “Bu gece kan şekerin çok yüksek çıktı” der. Burada baba, diyabeti başka bir sorunu çözmek için kullanmaktadır. Çocuk bu örnekle bahane yaratmayı öğrenir. Daha sonra Ali, diyabeti kolay bir bahane olarak ya da özel bir ilgi görmek için kullanmaya başlayabilir.


Sorular - Sorunlar


Çocuğunuz büyüyüp gelişirken diyabetin getirdiği sorunlar da farklılaşacaktır. Bu rehber, bazı temel bilgileri içermektedir. Çocuğunuza destek veren sağlık profesyonelleriyle konuşabilir, Türk Diyabet Kurumu’nu arayabilir, aile derslerini izleyebilir ya da bir ebeveyn destek grubuna katılabilir veya böyle bir grup kurabilirsiniz.


Çocuğunuz büyüdükçe diyabet hakkında soruları olacaktır. Çocuğunuzla birlikte bu soruların cevabını öğrenebilir ve öğrendiklerinizi çocuğunuzla paylaşabilirsiniz. Amacınız, çocuğunuzun kafasına bilgileri ve olumlu bir tavrı birlikte yerleştirmek olmalıdır. Bu araçlar çocuğunuzu ileride kendi başına diyabet bakımını yapabilmesi için hazırlayacaktır. Elbette her ebeveyn çocuğunu akıl ve fizik olarak sağlıklı büyütmek ister. Bu, sadece mükemmel kan şekeri ile sağlanamaz. Aynı zamanda her durumda en iyiyi gerçekleştirmekle mümkün olabilir.


Ne Yapmalı?


Bebekler ve yeni yürümeye başlayan çocuklar, kan şekeri ölçmek için parmaktan kan alınmasını ve insülin enjeksiyonlarını öfke ya da ceza işareti olarak algılayabilirler. Öte yandan bu çocuklar, anne - babanın üzüntülerinden de etkilenirler. Ebeveynlerini keyifsiz görmek, bir bebeği korkutabilir.


Çocuğunuzun diyabet bakımına uyum sağlamasına yardım etmek için sakin olun. Diyabet bakımını bir biberon vermek kadar olağan hale getirin. Eğer gereken şeyleri zamanında sağlarsanız, işler daha yolunda gidecektir.


Parmaktan kan alma işini ve iğneyi hızlı ve nazik biçimde yapın. Çocuğu nazikçe fakat güvenli bir şekilde tutun. Sakinleştirici bir şeyler söyleyin. "Şimdi senin insülin zamanın geldi, bu seni sağlıklı tutacak" gibi cümleler işe yarayabilir. Daha sonra çocuğunuzu rahatlatıp sakinleştirin. Bebeğinizi özel bir battaniye ile sarın ya da oyuncak bir hayvanla birlikte kucağınıza alın.


Okul Öncesi Yaştaki Çocuklar


3-4 yaşlarındaki çocuklar, bedenlerinin nasıl çalıştığı ve nasıl iyileştiği hakkında çok düşsel fikirlere sahiptir. Örneğin parmaktan alınan kan nedeniyle, vücutlarındaki tüm kanın biteceğini düşünürler. Kan şekerine bakmak için yeterli büyüklükte bir damla kan almakta çekilen güçlük, bu düşünceyi kanıtlar görünmektedir.


Her yaştan çocuklar hastalığın nasıl ve neden olduğunu anlamada sıkıntı çeker. Diyabete kendilerinin neden olduğunu düşünür. Çocuklar kan şekerlerinin düştüğünü algılamada ve bunun niçin olduğunu anlamada da güçlük çekerler. Çocuğunuza, diyabetle ilgili yapılması gerekenleri basit kavramlarla açıklayın ve sık sık tekrar edin. Örneğin “Sen diyabet olmak için bir şey yapmadın” ya da “Kötü bir şey yaptığın için hasta olmadın” diyebilirsiniz.


Çocuğunuza destek veren sağlık profesyonelleriyle yakın ilişkiler kurun. Anne - babalar, diyabet bakımının gerektirdikleri ve büyüyen bir çocuğun gereksinimleri arasındaki dengeyi kurmayı öğrenmelidir. Kabul edilebilir diyabet kontrolü, sadece mükemmel diyabet kontrolü değildir. Sağlık destek ekibi, size esnek kurallar ve rehberler bulmada yardımcı olabilir.


Bunun yanı sıra, çocuğu diyabet hastası olan diğer anne - babalarla da konuşun. Büyük olasılıkla onlar da benzer sorunlar üzerinde çalışıyorlardır.


5-12 Yaşları Arasındaki Çocuklar


İlkokul boyunca çocuklar, genelde diyabete iyi uyum sağlamış olurlar. Yeni şeyler öğrenmeye en istekli dönemlerindedirler. Geleceği kolayca öngöremezler. Genelde neler olacağını düşünmezler. Daha sonraları ise, diyabet bakımının çok fazla zaman aldığını hissedebilirler. Kendilerini yaşıtlarıyla karşılaştırdıklarından dolayı, diyabetin (esnek olmayan sert gereklilikleri nedeniyle) kendilerini özel biri yaptığını düşünmeye başlarlar.


Çocuğunuzun diyabet bakımıyla ilgili görevleri yavaş yavaş kendi üzerine almasına, devam eden ilginizle yardımcı olabilirsiniz. Çocuğun gitgide kendi bakımını yapmasını desteklerken, diyabet yönetiminin çocukluk çağında aile takımının sorumluluğunda olduğunu bilmesini sağlayın.


Bırakın çocuğunuzun olgunluğu ve yetenekleri, sorumluluk alma durumu için size yol göstersin. Okul çağındaki çocuklar, diyabet bakımlarının bütün gerekliliklerini ya da çoğunu üzerlerine alabilir gibi düşünülmemelidir. Çocuğunuzun katılımına sınırlı ödüller vermek iyi bir fikir olabilir. Eğer çocuğunuz geceyi arkadaşının yanında geçirebilme izni alabilecekse, genellikle kendi işini kendi yapmak ister.


Çocuğunuz diyabet bakımında daha fazla sorumluluk üstlendikçe mükemmelleşmesini beklemeyin. İlginizi devam ettirin ve vaaz vermek yerine onu destekleyin. Diyabet bakımında tatil olmadığı için, uzun gece eğlenceleri ya da doğum günü partilerinde ne yapılabileceğini sağlık destek ekibinizle konuşun.


Diyabet bakımında yapılacak işleri paylaşın. Örneğin çocuğunuzun sabah insülinini siz yapabilir ve akşam iğnesini yapmayı ona bırakabilirsiniz. Böyle bir durumda bir "yapılacak işler tablosu" hazırlamak size yardımcı olabilir. Çocuğunuz bu görevi yerine getirdiğinde bir yıldız çizin. Oyun kurallarını küçük ödüllerle sonuçlanacak şekilde koyun.


Onlu Yaşlar


Onlu yaşlardaki çocuklar, duygusal ve fiziksel açılardan hızlı değişirler. Farklı olmaktan kaçınır, sınırları zorlar, seçimler ve yanlışlar yaparlar. Öncelikler de değişmektedir ve diyabet genelde listenin alt sıralarındadır. Bu yaştaki çocuklar, genelde anne – babalarının kurallarına isyan ederler. Böylece sağlıklarıyla ilgili ciddi riskler altına girerler.


Çocuğunuza bu dönem boyunca dürüst duyarlı ve destekleyici olarak yardım edebilirsiniz. Çocuklar, bir takım kararlar alıp bunların sonuçlarıyla yaşamayı öğrenmeye gereksinim duyarlar. Doğru kararlar vermeleri için, diyabet hakkında gerçekleri, diyabetle ilgili yaptıkları seçimlerin kendilerini nasıl etkileyeceklerini bilmelidirler.


Onlu Yaş Çocukları İle İlgili Ana Başlıklar



  • Kısa ve uzun vadede istenmeyen sonuçların riski nasıl düşürülebilir?

  • Alkol ve ilacın kullanımı ve kötüye kullanımı

  • Toplumsal ve cinsel ilişkiler 


Çocuğunuzun sağlık destek ekibi, bu bilgilerin bazılarını sağlayabilir. Destek grupları ve diyabet kampları da yardımcı olabilir. Kendi eylem ve duygularınızı izleyin. Azarlayıcı olmak ve destekleyici olmak arasındaki farkı bilin. Birkaç gün yüksek çıkan kan şeker düzeyleriyle uğraşmak yerine, sorunu birlikte çözmeye çalışın ve çocuğunuza, ona nasıl yardımcı olabileceğinizi sorun. Sabırlı, dürüst ve esnek olmakla birlikte tutarlı olun. Dolaysız iletişim yollarınızı açık tutun. Duygularınızı paylaşın. İşler yolundaysa, çocuğunuzu doğru kararlarından ötürü övün. İşler yolunda değilse, çocuğunuzun hüsranını tanıyın.


Üçüncü Kişiler


Çocuğunuzla birlikte diyabet bakımında çalışmak, büyük bir meydan okumadır. Peki ya çocuğunuzun bakımında rol alan diğer kişiler? Onlarla çalışmaya da ihtiyaç duyacaksınız. Bakıcılar, öğretmenler, koçlar... Bu kişiler diyabet hakkında ne kadar çok şey bilirlerse, çocuğunuza da o kadar iyi göz kulak olacaklardır.



  • Bakıcılar

    Deneyimli ve olgun bir bakıcı bulduğunuzda, diyabet bakımını nasıl sağlayacağından endişe duyarsınız. Eğer bakıcınızın diyabet hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunu bilirseniz, çocuğunuza bakması için ona teslim etmeniz güçlük yaratmayacaktır. Bakıcınızın diyabet hakkındaki eğitimine yardımcı olun. Onun bir diyabet eğitim sınıfına devam etmesini sağlayabilirsiniz. Bakıcıya anlaşılır bir yönerge listesi bırakın. Bu listede şu bilgiler yer alır:



    • Diyabetin basit bir tanımı

    • Çocuğunuzun gösterebileceğine benzer insülin reaksiyonu belirtileri

    • Çocukta düşük kan şekerinin nasıl tedavi edileceği

    • Tedavi edilmesinden 10-15 dakika sonra reaksiyon sürüyorsa ne yapılması gerektiği

    • Önerilen öğünlerin listesi

    • Sizin, doktorunuzun ve hatta evde olabilecek bir komşu ya da arkadaşınızın telefonu



Eğer iğneyi bakıcınız yapacaksa, bunu önceden planlayın. Rahat bir ortamda bakıcıya (iğne yapmayı) öğretmek için evde olmayacağınız tarihten önce bir zaman ayarlayın. İşleri kolaylaştırmak için çocuğunuzun enjektörünü önceden hazırlayabilirsiniz. Eğer bakıcınızın kan şekeri ölçümü yapması gerekecekse, bunu da daha önce öğretin. Çocuğunuzun kan şekerinin ne zaman ve hangi durumlarda ölçülmesini istediğinizi, hazırlamış olduğunuz listeye yazın. Dikkatlice düşünüp planlayarak, çocuğunuzu bakıcıya herhangi birinden daha güvenli bir biçimde bırakabilirsiniz.



  • Okul

    Çocuğunuzun okul yönetimiyle konuşmada oynayacağınız rol, elbette çocuğunuzun yaşına bağlıdır. Bir ilkokul öğrencisinin anne ve babası, bir lise öğrencisinin anne babasından farklı bir role sahiptir. Eğer onlu yaşlardaki bir çocuğun velisi iseniz, çocuğunuz, siz öğretmen ya da koçlarla konuşurken muhtemelen katılmak isteyecektir. Okul ortamındaki erişkinleri diyabet hakkında bilgilendirmek velilerin görevi ise de, çocukların bunu hangi yaşıtlarına ve nasıl anlatacağını seçme hakkı vardır.

    Öğretim yılının başlamasından önce, okul yönetimiyle dostça sakin bir ziyaret planlayın. Sağlık destek ekibinizden, bu ziyaretin hangi konuları kapsayacağı ve nasıl sunulacağı hakkında yardım alabilirsiniz. Neşeli ve yapıcı bir biçimde konuşun.

    Okul yönetimine yapacağınız ziyaret, okul hemşiresi, öğretmenler, okul müdürü ve çocuğunuzdan sorumlu olan servis şöförü ve tam gün çalışanlar gibi erişkinleri içermelidir. Çocuğunuzda kan şekeri düşüklüğü belirtilerini genelde ilk gözlemleyecek olan kişiler, hemşirelerden ziyade öğretmenler olacaktır. Egzersiz kan şekeri düzeylerini değiştirebileceğinden, beden eğitimi öğretmeni ve spor koçunun diyabet hakkında eğitimli olduğundan emin olun. Ziyaret sırasında herkese aynı bilgileri verin:



    • Diyabet hastalığına dair kısa ve basit bir açıklama

    • Düşük kan şekeri belirtilerinin bir listesi

    • Düşük kan şekerini düzeltmek için atılacak adımlar

    • Çocuğunuzun yaşına göre değişen diğer bilgiler (ara öğün ve ana öğün zamanları, besin seçiminde yol gösterme, özel uyarılar vb.)



    Okul personelinin, çocuğunuzun diyabet hastası olduğunu bildiğinden, ama onu diyabetik olarak damgalamadığından emin olun. Anayasamıza göre hiç kimsenin eğitim hakkı engellenemez. Gereklilik olmadıkça, diyabet hastası çocuklar yaşıtlarından ayrı tutulmamalıdır.

    Çocuğunuzun diyabet hastalığının, yaşıtları tarafından nasıl kabullenileceği konusunda endişeleriniz olabilir. Diğer çocukların diyabet konusunda edinecekleri fikrin, çocuğunuzun tavırlarından kaynaklanacağını unutmayın. Eğer çocuğunuz diyabet konusunda rahatça konuşabiliyorsa, çoğu arkadaşı da rahat olacaktır. Bazı çocuklar diyabet hastası oldukları için sıkıntı duyarlar. Öğretmenler, bu durumda kısıtlamaları artırarak değil, destekleyerek çocuğun sıkıntısını aşmasına yardımcı olmalıdırlar. Eğer bir öğretmen diyabetle başa çıkmada zorluk yaşadığını hissederse, o ve diğer okul yöneticileri daha fazla yardım önerebilirler. Siz ve veli destek grubunuz, diyabet hastası çocuklarla çalışmada deneyimli okul yetkililerinin isimlerini çıkarabilir. Eğer bir sorun oluşmaktaysa, ciddi hale gelmesini beklemeden erkenden yardım alın.

    Eğer siz, çocuğunuz ve okul yönetimi ev ödevlerinizi yaparsanız, çocuğunuz gereksiz bir endişe ya da kısıtlama olmaksızın okulun keyfini sürebilir.


Düşük Kan Şekerini Nasıl Açıklamalı?


Çocuğunuzla vakit geçiren her erişkin, düşük kan şekeri veya hipoglisemi konusunda bir şeyler bilmelidir. Eğer çocuğunuza enjekte edilen insülin miktarı, çocuğunuzun o gün yediği besine ya da yaptığı egzersize göre çok fazla ise, çoğunlukla düşük kan şekeri oluşur. Çoğu zaman çocuklarda düşük kan şekeri düzeyi saptanması, titreme, terleme, sinirlilik ya da uyuklama gibi ılımlı belirtilere yol açar. Bu tür belirtileri olan çocuk, karbonhidrat içeren meyve suyu, süt ya da kuru üzüm gibi yiyecekler atıştırdıktan sonra kendine gelir.


Daha ciddi bir çok reaksiyonla baş edebilmek için, önceden bir plan hazırlamanız önemlidir. Sizi endişelendiren semptomları not edin. Listeyle beraber doktorunuza ya da hemşire eğitmeninize gidin, düşünebildiğiniz bütün “eğer” ve “ne yapmalı” ile başlayan soruları sorun. Çocuğunuzun diyetisyeni ile ara öğün seçenekleri üzerine konuşun.


Sağlık Destek Ekibine Sormak İsteyebileceğiniz Sorular



  • "Çocuğum düşük kan şekeri yüzünden nöbet geçirecek olursa ne yapmalıyım?"

  • "Neden çocuğum kan şekerinin düştüğünü anlamıyor?"

  • "Çocuğumun ağır egzersiz sırasında ya da sonrasında kan şekerinin düşmesini nasıl önleyebilirim?"

  • "Çocuğum uyurken kan şekerinin düşmesine nasıl engel olabilirim?"

  • "Reaksiyondan sonra ne yapmam gerekir?"


Kan şekeri izleminde iyi kayıt tutmak, diyabet bakımının nasıl gittiğini öğrenmek için en iyi yoldur. Bu kayıtları çocuğunuzun sağlık destek ekibiyle tartışarak, bu değerli bilgiyi çocuğunuzun sağlığı için kullanmaya çalışın. Eğer çocuğunuz ağır bir insülin reaksiyonu geçirdiyse, çocuk doktorunuzun bunu bildiğine emin olun. Gerektiği takdirde tedavi planını değiştirmeye de gerek duyabilirsiniz.


Sevgi Bakımı


Bazen diyabet bakımının gerektirdikleri, siz yeniden normal bir aile yaşamı kurmaya çabalarken kontrolü sağlayabilmek adına sonu yokmuş gibi görünebilir. Adım adım ilerleyin. Sağlık destek ekibinizden, çocuğunuzun okulundan ve sizinle aynı endişeleri paylaşan diğer anne – babalardan destek alın. Diyabet çocuğunuzun sağlığıyla ilgilidir. Onun, ailenizin mutluluğunu yönetmesine izin vermeyin.


Amerikan Diyabet Birliği web sitesinden Yrd. Doç. Dr. Kadir Babaoğlu tarafından çevrilmiştir.